Πεζά δώρα

Greeejapan_Ochugen

Κείμενο-φωτογραφία: Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης

Κάθε χρόνο στις αρχές Ιουνίου και Νοεμβρίου και με τη σχεδόν στρατιωτική ακρίβεια που χαρακτηρίζει τα επαναλαμβανόμενα πράγματα στην Ιαπωνία, εμφανίζονται στα μεγάλα department stores και στα σούπερ-μάρκετ κάποια προσωρινά τμήματα που δεν περιέχουν νέα προϊόντα αλλά διαφορετικές συσκευασίες των ήδη υπαρχόντων: μπίρες, αναψυκτικά, καφέδες, τσάι, αλλαντικά ή άλλα κρεατικά, μακαρόνια (δυτικά ή ιαπωνικά), μαρμελάδες, κομπόστες, μπισκότα, χυμοί, φρούτα αλλά και σαπούνια ή απορρυπαντικά που όλο το χρόνο μπορεί κανείς να βρει στα αντίστοιχα ράφια των καταστημάτων, φορούν τα καλά τους, συσκευάζονται σε μεγάλα κουτιά με ζελατίνες που τα παρουσιάζουν σαν να βρίσκονται σε βιτρίνα και με τυπωμένες χρυσές κορδέλες και φιόγκους και εκτίθενται σε ειδικά σημεία∙ οργανικό κομμάτι των εποχικών αυτών τμημάτων είναι και ένα γραφείο στο οποίο μερικοί πολύ ευγενικοί υπάλληλοι συμπληρώνουν μετά μανίας φόρμες αποστολής.

Το «Ο-τσούγκεν» (お中元) στα μέσα Ιουλίου και το «Ο-σέιμπο» (お歳暮) στα μέσα Δεκεμβρίου, είναι δείγματα ενός από τα πιο κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ιαπωνικής κουλτούρας: του γκίρι (義理) του περίπλοκου ιστού υποχρεώσεων και ανταπόδοσής τους που δένει την ιαπωνική κοινωνία και που οι ιάπωνες μαθαίνουν από τα πρώτα τους βήματα. Αν και οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν –καθώς η περίοδος που ο ταοϊσμός αναμείχθηκε με το σιντοϊσμό και το βουδισμό χάνεται στα βάθη των αιώνων- το Ο-τσούγκεν ξεκίνησε στην Κίνα σαν τα γενέθλια ενός από τους ουράνιους αυτοκράτορες Γιάο, Σουν και Γιου που διοικούν τον ουρανό, τη γη και το νερό. Για τους κινέζους ταοϊστές, οι τρεις γιορτές του «Σάνγκεν» (三元) τον Ιανουάριο, τον Ιούλιο και τον Οκτώβριο παραμένουν κεφαλαιώδους σημασίας όμως οι ιάπωνες ενσωμάτωσαν την πρώτη στην πρωτοχρονιά, τη μεσαία στο Ο-μπον, κατάργησαν την τρίτη και ξέχασαν γιατί χρησιμοποιούν τα ιδεογράμματα «μεσαίος» και «πηγή/αρχή» και, κατ’ επέκταση, «γενέθλια».

Αυτό που είχε σημασία για τους ιάπωνες ήταν οι ευχαριστίες, αρχικά προς τους νεκρούς και αργότερα προς τους ζωντανούς ευεργέτες τους, τους ανθρώπους δηλαδή στους οποίους οφείλουν γκίρι: γονείς και άλλοι συγγενείς των προηγούμενων γενιών, εργοδότες και προϊστάμενοι, γιατροί και δάσκαλοι είναι οι συνηθέστεροι αποδέκτες των δώρων του Ο-τσούγκεν τα οποία είναι αναλώσιμα ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν αμέσως και να κάνουν τη ζωή του αποδέκτη λίγο πιο εύκολη αλλά και να ανανεωθούν μετά από έξι μήνες, όταν ο δωρητής θα θελήσει ξανά να δείξει την ευγνωμοσύνη του. Και μολονότι, όπως γίνεται πάντα σ’ αυτές τις περιπτώσεις, θα ήταν υπερβολή να θεωρήσουμε ότι το γκίρι δεν είναι για πολλούς κάτι τυπικό, αυτή η μεταμόρφωση των αναλώσιμων σε κάτι ιδιαίτερο μέσω των συσκευασιών και της διαφορετικής παρουσίασης και της χρήσης τους σαν δώρα, ίσως επαναφέρει λίγη από την εγγενή αξία που τους έχει αφαιρέσει η καθημερινότητα. 

 

Ο Γρηγόρης Α. Μηλιαρέσης είναι δημοσιογράφος και μεταφραστής. Έχει συνεργαστεί με πλειάδα εφημερίδων, περιοδικών (τόσο του γενικού όσο και του ειδικού τύπου) και εκδοτικών οίκων και με ειδίκευση στο Ίντερνετ, τις πολεμικές τέχνες και την Ιαπωνία όπου και ζει τα τελευταία χρόνια. Περισσότερες πληροφορίες για τη δουλειά του, μπορείτε να βρείτε στις διευθύνσεις http://about.me/GrigorisMiliaresis και http://www.japanarekore.gr/ καθώς και στη συνέντευξη που μας έδωσε.

ENGLISH


scroll to top

Send this to a friend